Kilka słów o duchowości dziecka

Czy dziecko jest istotą duchową, kimś kto posiada życie duchowe? Przez długi czas w pedagogice, psychologii, a nawet w teologii, duchowość dziecka bywała marginalizowana lub sprowadzana wyłącznie do religijności rozumianej jako znajomość zasad, modlitw czy tradycji. Tymczasem współczesne badania naukowe pokazują coś zupełnie innego: dzieci mają własne, autentyczne życie duchowe, które często ujawnia się już we wczesnym dzieciństwie.

Duchowość to coś więcej niż religijność

Duchowość nie musi oznaczać jedynie przynależności do konkretnego wyznania czy praktykowania określonych rytuałów. Jest ona szerszym wymiarem ludzkiego doświadczenia – obejmuje pytania o sens, relacje, dobro i zło, zachwyt nad światem, a także doświadczenie tajemnicy. W tym znaczeniu każde dziecko jest istotą duchową, niezależnie od środowiska, w którym dorasta.
Dzieci przeżywają duchowość bardzo naturalnie – poprzez relacje, emocje, wyobraźnię i codzienne doświadczenia. Potrafią zadawać pytania, które zaskakują dorosłych swoją głębią: „Gdzie jest Bóg, kiedy ktoś umiera?”, „Dlaczego coś jest dobre albo złe?”, „Czy ja jestem ważny?”. To nie są pytania „na wyrost” – to autentyczne przejawy dziecięcej duchowości.

Duchowość dziecka jako relacja?

Badacze zajmujący się duchowością dzieci (w tym R. Nye, D. Hay, B. Hyde, a zwłaszcza J. Berryman – twórca metody Godly Play), zwracają uwagę, że jej istotą jest relacyjność. Dziecko doświadcza siebie w relacji z innymi ludźmi, z otaczającym światem i przyrodą, z samym sobą, a także z Bogiem lub czymś, co przekracza rzeczywistość.
Duchowość dziecka ujawnia się w zachwycie nad pięknem świata, w głębokiej empatii wobec drugiego człowieka, w potrzebie sensu i wrażliwości na sprawy ostateczne. Co istotne – dziecko nie potrzebuje do tego intelektualnej znajomości dojrzałych pojęć ani teologicznych definicji. Jego duchowość jest bardziej przeżywana niż nazywana.

Krucha, ale niezwykle ważna

Duchowość dziecka jest bardzo delikatna. Może być wspierana – ale może też zostać łatwo zraniona czy nawet zniszczona. Dzieje się tak wtedy, gdy dorośli bagatelizują dziecięce pytania, wyśmiewają ich refleksje, narzucają „jedynie słuszne” odpowiedzi, traktują duchowość wyłącznie jako naukę zasad lub oczekiwanych, poprawnych zachowań.
Tymczasem dzieci potrzebują przede wszystkim bezpiecznej przestrzeni, w której wolno pytać, wątpić, milczeć i przeżywać po swojemu. Duchowość rozwija się wszak w atmosferze zaufania, relacji i uważnego słuchania.

Jak zatem możemy wspierać duchowość dziecka?

Wspieranie duchowości dziecka nie wymaga skomplikowanych metod ani specjalistycznej wiedzy, lecz wymaga zmiany podejścia do jego duchowych możliwości, kompetencji i doświadczeń.

Kluczowe są tutaj:

• obecność – autentyczne bycie z dzieckiem i dla dziecka,
• uważność – słuchanie bez oceniania, wartościowania,
• zaufanie – do dziecka, do jego przeżyć i pytań,
• przestrzeń – także na ciszę i refleksję,
• wyobraźnia – pozwalanie dziecku na rozwój własnej duchowości poprzez symbole, opowieści, zabawę i twórczość.

Dziecko nie jest „pustym naczyniem”, które trzeba wypełnić gotowymi odpowiedziami. Przychodzi na świat i do nas z własną wrażliwością duchową – rolą dorosłego jest raczej towarzyszyć niż prowadzić, bardziej słuchać niż mówić.
Duchowość dziecka to nie etap „przed właściwą wiarą” ani dodatek do wychowania. To pełnowartościowy wymiar dzieciństwa, który ma ogromny wpływ na to, jakim dorosłym stanie się ten mały człowiek. Szanując i pielęgnując duchowość dzieci możemy nauczyć się jednocześnie czegoś bardzo ważnego o sobie, gdyż – w myśl słów Jezusa z Mt 18, 3 „Zaprawdę, powiadam wam: Jeśli się nie odmienicie i nie staniecie jak dzieci, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego.” – być może to właśnie dzieci najlepiej pokazują nam, czym jest prawdziwa głębia życia i wiary.